🏺 Gốm Chăm Bàu Trúc – Hành trình về miền đất kể chuyện bằng đất nung 🏺

Có những nơi không cần đến những công trình đồ sộ hay ánh đèn rực rỡ để khiến người ta phải dừng lại, lặng nhìn và lắng nghe. Làng gốm Bàu Trúc – một ngôi làng nhỏ nằm ven bờ sông Dinh (Sông Cái) hiền hòa ở Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận – là một nơi như thế. Ở đây, đất không chỉ là nguyên liệu, mà là ký ức. Gốm không chỉ là sản phẩm, mà là linh hồn. Và con người không chỉ là nghệ nhân, mà là người gìn giữ một nền văn hóa đã tồn tại qua hàng thế kỷ. Nghề làm gốm của đồng bào Chăm tại làng gốm Bàu Trúc là một trong những loại hình di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu, mang giá trị lịch sử – nghệ thuật đặc sắc

Theo tài liệu của ngành khảo cổ học, nghề làm gốm của người Chăm có cách đây từ 3.500 – 4.000 năm. Người Chăm gọi nghề làm gốm là nghề làm nồi với vật liệu chính là đất – tượng trưng cho Đất Mẹ (mẫu hệ). Mọi công đoạn chế tác nồi đều làm bằng tay (thể hiện sự tôn kính).

Xem thêm: NGƯỜI CHĂM Ở KHÁNH HÒA

🌿 Di sản sống giữa miền nắng gió

Năm 2022, UNESCO đã ghi danh “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Với cộng đồng người Chăm ở Bàu Trúc, đó là niềm tự hào lớn lao, nhưng cũng là lời nhắc nhở đầy trách nhiệm: phải giữ lấy nghề, giữ lấy hồn đất, giữ lấy bản sắc.

Làng Bàu Trúc – hay “Palei Hamu Craok” trong tiếng Chăm – là một trong những làng gốm cổ xưa nhất Đông Nam Á. Nghề gốm ở đây được truyền theo chế độ mẫu hệ – “mẹ truyền, con nối” – như một dòng chảy không ngừng nghỉ của ký ức và tình yêu với đất.

✋ Gốm không bàn xoay – nghệ thuật của đôi tay và bước chân

Ở Bàu Trúc, người thợ gốm không dùng bàn xoay. Họ đứng, đi giật lùi quanh khối đất sét, vừa đi vừa vuốt tay tạo dáng. Nhìn họ làm, bạn sẽ thấy như đang xem một điệu múa – điệu múa của đất và người, của truyền thống và sáng tạo.

Nguyên liệu làm gốm cũng đặc biệt: đất sét được lấy từ cánh đồng Hamu Tanu Halan bên bờ sông Quao – loại đất có khả năng tái sinh sau mỗi chu kỳ 2–3 năm. Cát mịn từ lòng sông, rơm, trấu từ mùa gặt… tất cả đều là món quà của thiên nhiên, được gìn giữ như báu vật.

Gốm được phơi nắng rồi nung lộ thiên bằng củi hoặc rơm. Lửa và gió tạo nên những vệt loang màu vàng đỏ, hồng, đen xám… không chiếc nào giống chiếc nào. Mỗi sản phẩm là một bản thể riêng biệt, mang dấu ấn của người thợ và của đất trời.

🔍 Gốm Chăm – khác biệt từ triết lý đến kỹ thuật

Đặc điểm	Gốm Chăm Bàu Trúc	Gốm thông thường tại các làng nghề khác
Kỹ thuật tạo hình	Không dùng bàn xoay, tạo dáng bằng tay và bước chân giật lùi	Dùng bàn xoay hoặc khuôn đúc
Nguyên liệu	Đất sét đặc biệt từ cánh đồng Hamu Tanu Halan	Đất sét phổ thông
Quy trình nung	Nung lộ thiên, tạo vệt loang màu tự nhiên	Nung trong lò kín, màu sắc đồng đều
Hoa văn trang trí	Khắc vạch, in chấm bằng vật liệu tự nhiên	Dùng khuôn, men màu, vẽ tay theo mẫu
Tính độc bản	Mỗi sản phẩm là duy nhất	Sản phẩm đồng loạt, giống nhau
Yếu tố văn hóa – tâm linh	Gắn liền với tín ngưỡng Chăm, kiêng hình người và động vật	Ít yếu tố tâm linh

Gốm Chăm là ký ức, là nghi lễ, là bản sắc. Nó không bóng bẩy, không hoàn hảo hình học, nhưng lại đầy cảm xúc và chiều sâu.

🗺️ Lịch trình khám phá Bàu Trúc – 2 ngày 1 đêm

📍 Ngày 1: Về với đất – Trải nghiệm làng gốm Bàu Trúc

Sáng

• 07:00 – Khởi hành từ Phan Rang hoặc Cam Ranh
• 08:30 – Đến làng gốm Bàu Trúc
• 09:00 – Tham quan xưởng gốm, nghe giới thiệu về lịch sử làng nghề
• 10:00 – Trải nghiệm làm gốm cùng nghệ nhân
• 11:30 – Ăn trưa với đặc sản địa phương

Chiều

• 13:00 – Tham quan không gian trưng bày sản phẩm gốm
• 14:00 – Ghé thăm nhà truyền thống người Chăm
• 15:30 – Thưởng thức biểu diễn nhạc cụ truyền thống (nếu có)
• 17:00 – Nhận phòng homestay hoặc khách sạn tại Phan Rang

Tối

• 18:30 – Ăn tối
• 20:00 – Tự do khám phá thành phố Phan Rang về đêm

📍 Ngày 2: Kết nối văn hóa – Tháp cổ và làng dệt

Sáng

• 07:30 – Ăn sáng
• 08:30 – Tham quan Tháp Po Klong Garai
• 11:00 – Ghé làng dệt Mỹ Nghiệp

Chiều

• 12:30 – Ăn trưa tại biển Ninh Chữ
• 14:00 – Tắm biển hoặc nghỉ ngơi
• 15:30 – Khởi hành về lại điểm xuất phát

🏡 Gợi ý homestay và nhà hàng địa phương

Homestay / Khách sạn

• Ninh Chu Hotel – gần biển, tiện nghi, giá hợp lý
• Ecohost Ninh Thuận – phong cách thân thiện, gần trung tâm
• Phan Rang Homestay – không gian ấm cúng, phù hợp nhóm nhỏ

Nhà hàng / Quán ăn

• Quán Cơm Gà Khánh Kỳ – nổi tiếng với cơm gà Phan Rang
• Bánh Căn Cô Chín – món bánh căn đặc sản địa phương
• Quán Hải Sản Biển Đông – gần biển Ninh Chữ, hải sản tươi ngon

🗺️ VỊ TRÍ CÁC ĐỊA ĐIỂM GỢI Ý

🔹 Điểm xuất phát: Phan Rang hoặc Cam Ranh 🔹 Điểm đến chính: Làng gốm Bàu Trúc (xã Phước Dân) 🔹 Các điểm kết nối:

• Tháp Po Klong Garai (cách Bàu Trúc ~7km)
• Làng dệt Mỹ Nghiệp (cách Bàu Trúc ~3km)
• Biển Ninh Chữ (cách trung tâm Phan Rang ~5km)

👉 Tổng hành trình gói gọn trong bán kính ~10km, thuận tiện di chuyển bằng xe máy, taxi hoặc xe thuê riêng.

Xem thêm: HÀNH TRÌNH KHÁM PHÁ DI SẢN CHĂM-PA QUA CÁC THÁP CHĂM

NGƯỜI CHĂM Ở KHÁNH HÒA