SÔNG CÁI NHA TRANG

Nha Trang – YJATRAN – trong tiếng Chăm, nghĩa là dòng sông có nhiều lau lách. Giờ, hai bên bờ sông Cái Nha Trang, người ta không còn thấy nhiều lau lách như xưa. Vượt nhiều ghềnh thác, sông Cái chảy về Diên Khánh, chia vùng đồng bằng thành hai, sau đó phân lưu và xuôi chảy ra cửa biển Nha Trang ở Xóm Bóng và Hà Ra.

Nha Trang, viên ngọc quý của dải đất miền Trung, không chỉ quyến rũ du khách bởi những bờ biển cát trắng mịn và làn nước xanh ngọc bích, mà còn bởi sự hiện diện duyên dáng của dòng sông Cái ngay trong lòng thành phố. Chính sự hòa quyện độc đáo giữa biển cả bao la và dòng sông hiền hòa đã tạo nên một Nha Trang vừa trù phú, vừa thơ mộng, níu chân bất cứ ai đặt chân đến đây.

Với chiều dài ấn tượng gần 80km, sông Cái Nha Trang tự hào là dòng sông dài nhất của tỉnh Khánh Hòa. Bắt nguồn từ đỉnh Gia Lê hùng vĩ ở độ cao 1812 mét, dòng sông như một dải lụa mềm mại len lỏi qua những triền núi, những cánh đồng xanh mướt của huyện Khánh Vĩnh và Diên Khánh, đón nhận thêm nguồn nước từ những con suối nhỏ xinh như Suối Tiên, Suối Dầu… trước khi ôm trọn vào lòng thành phố Nha Trang và đổ ra biển cả.

Đến với Nha Trang, sông Cái như một người mẹ hiền chia sẻ dòng chảy của mình. Khi ngang qua thôn Xuân Lạc (xã Vĩnh Ngọc), sông Cái nhẹ nhàng tách làm hai nhánh. Một nhánh duyên dáng men theo chân núi Đồng Bò về phía đông nam, ôm lấy phường Vĩnh Trường rồi hòa mình vào Cửa Bé (hay còn gọi là Tiểu Cù Huân – Sông Quán Trường). Nhánh còn lại, cũng là dòng chảy chính, kiêu hãnh hướng về phía đông bắc, đổ vào vịnh Nha Trang thơ mộng qua Cửa Lớn (Đại Cù Huân – nơi có cầu Trần Phú bắc ngang).

Sông Cái Nha Trang không chỉ là nguồn nước ngọt nuôi dưỡng bao đời người dân, mà còn là một phần không thể thiếu trong bức tranh phong cảnh tuyệt đẹp của thành phố biển. Hãy một lần dạo bước dọc bờ sông, cảm nhận làn gió mát rượi và ngắm nhìn vẻ đẹp thanh bình, để thêm yêu hơn mảnh đất Nha Trang trù phú và hiền hòa này.

Sông Cái Nha Trang là một dòng sông đặc biệt với nhiều tên gọi khác nhau, phản ánh sự đa dạng về địa lý và lịch sử của vùng đất này.

Sông Thác Ngựa (thượng nguồn): Ở thượng nguồn, khi dòng sông chảy qua khu vực có thác Thác Ngựa, người dân địa phương gọi nó bằng cái tên này.

Sông Phú Lộc (vùng Diên Khánh): Khi chảy qua vùng Diên Khánh, dòng sông mang tên sông Phú Lộc, lấy theo tên làng Phú Lộc (nay là thôn thuộc thị trấn Diên Khánh).

Sông Cái Nha Trang (vùng Nha Trang): Khi chảy vào thành phố Nha Trang, dòng sông được biết đến với tên gọi quen thuộc là sông Cái Nha Trang.

Phía thượng nguồn lòng sông hẹp nhiều thác ghềnh sông chảy mạnh và siết. Còn về phía Hạ nguồn thì sông chảy chậm lòng sông mở rộng. Trước khi ra biển, sông Cái đi trong lòng ngoại ô thành phố làm nên những bến sông quê, những vườn cây ăn trái sum suê (Diên Khánh), làm nên một cái đầm rộng (đầm Xương Huân) nay là Chợ Đầm và cả một cồn đất phù sa Ngọc Thảo (dân gian quen gọi là Cồn Dê) nay là Khu du lịch Champa Island Nha Trang. Trước đây thuyền xuôi dòng sông Cái đi chợ đưa trái cây Diên Khánh, những bưởi, mít, ổi, vú sữa, chuối già hương… xuống chợ Đầm Nha Trang.

Người Việt đầu tiên theo các chúa Nguyễn xuôi về nam mở đất mới khi tới đây đã tụ ở cửa sông Cái và ven Đầm Cù (nay là vùng chợ Đầm), vì thế làng cổ xưa nhất của Nha Trang chính là Xương Huân, Phương Câu bây giờ. 

Xương Huân chính là tên cửa sông. Phương Câu, tên làng của người bắt cá (câu) trên sông Cái và đầm Cù. Những ngôi nhà cổ đã trôi tan dần theo thời gian nhưng các miếu, đình, đền vẫn còn lưu cất. 

Không chỉ là nguồn sống của người dân Nha Trang, sông Cái còn mang trong mình những giá trị lịch sử và du lịch độc đáo. Theo quy hoạch phát triển đô thị từ năm 2012, sông Cái sẽ trở thành trung tâm và “mặt tiền thứ hai” của thành phố. Ngày nay, du khách đến Nha Trang không thể bỏ qua hành trình khám phá dòng sông này, để đắm mình trong không gian yên bình, chiêm ngưỡng những ngôi nhà cổ kính, cánh đồng lúa vàng óng và làng nghề truyền thống. Đặc biệt, trải nghiệm đi xe ngựa trên những con đường vắng ven sông sẽ mang đến cảm giác hoài niệm về một Nha Trang xưa cũ.

Dọc hai bên bờ sông Cái là những làng nghề truyền thống, nơi du khách có thể tìm hiểu văn hóa địa phương và tự tay tạo ra những sản phẩm thủ công độc đáo. Thành cổ Diên Khánh, một di tích lịch sử quan trọng, cũng nằm bên dòng sông này. Trong quá khứ, sông Cái đóng vai trò then chốt trong việc di chuyển và giao thương, đặc biệt là trong các cuộc chiến tranh giữa nhà Tây Sơn và nhà Nguyễn. Ba trận đánh lịch sử tại thành cổ Diên Khánh đã ghi dấu ấn sâu đậm trên dòng sông này, khẳng định vị trí chiến lược của nó trong lịch sử Việt Nam.

• Làng gốm Lư Cấm: là nơi có hơn trăm năm tuổi nghề, cung cấp nhiều mặt hàng gốm khác nhau. Bạn có thể trải nghiệm trở thành thợ làm gốm, thực hiện các công đoạn khác nhau hoặc tự tay tạo ra lò đất của riêng mình.
• Làng nghề chiếu cói ở thôn Ngọc Hội: trải nghiệm thú vị dành cho bạn đó là tự tay thực hiện các thao tác kết mối, gạt khung, sử dụng 4 tông màu cơ bản trắng – đỏ – vàng – xanh để tạo nên những hoa văn độc đáo cho tấm chiếu.

Khi du lịch sông Cái Nha Trang, bạn sẽ được ghé thăm, khám phá ngôi nhà cổ có tuổi đời gần 200 năm tuổi của ông Nguyễn Xuân Hải. Ngôi nhà vẫn giữ nguyên trạng cho tới tận ngày nay và được thiết kế, bài trí nội thất theo lối kiến trúc truyền thống.

Hành trình khám phá sông Cái Nha Trang không chỉ là một chuyến du ngoạn trên sông nước, mà còn là một hành trình ngược dòng lịch sử và văn hóa. Du khách sẽ có cơ hội chiêm ngưỡng những ngôi nhà cổ kính với kiến trúc độc đáo, mái ngói âm dương, thềm gạch rêu phong, cột nhà đen bóng và bộ bàn ghế, ván ngựa nhuốm màu thời gian. Tại đây, những tác phẩm chạm trổ, điêu khắc gỗ tinh xảo và vườn trái cây trĩu quả sẽ mang đến những trải nghiệm khó quên.

Kết thúc hành trình, du khách có thể ghé thăm tháp Bà Ponagar, quần thể kiến trúc Chăm Pa lớn nhất Việt Nam, để tìm hiểu về nền văn hóa Chăm Pa rực rỡ. Sau đó, trải nghiệm tắm bùn khoáng nóng tại khu du lịch gần đó sẽ giúp xua tan mệt mỏi, thư giãn tinh thần sau một ngày dài khám phá.

Sông Cái Nha Trang không chỉ là dòng sông bồi đắp phù sa, mà còn là dòng sông lưu giữ những di sản văn hóa nghìn năm. Dòng sông hiền hòa này đã chứng kiến bao thăng trầm lịch sử, bồi đắp cho hậu thế những giá trị văn hóa vô giá, làm nên một Nha Trang giàu bản sắc và quyến rũ.

Xem thêm:

THÁNG 3 ÂM LỊCH HÀNH HƯƠNG VỀ VỚI MẸ XỨ SỞ Ở KHÁNH HOÀ

NHA TRANG – TỪ MỘT LÀNG CHÀI NHỎ ĐẾN THÀNH PHỐ TRUNG TÂM

THÀNH CỔ DIÊN KHÁNH

THÁP TRẦM HƯƠNG – BIỂU TƯỢNG CỦA NHA TRANG